معاون محترم وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی
سالم علیکم
با احترام، به پیوست تصویر مصوبهی »برنامه درسی ملی جمهوری اسالمی ایران« مصوب جلسات
857 الی 872 شورای عالی آموزش و پرورش تاریخ 9/12/90 الی 28/6/1391 جهت ابالغ و اجرا ارسال
میشود.
امید است در پرتو الطاف الهی و با مساعدت و تالش خستگیناپذیر مدیران و کارشناسان محترم،
اجرای این سند تحول آفرین گامی بلند در برنامههای درسی نظام آموزش و پرورش کشور باشد و با بازنگری و
بازتولید محتوای آموزشی و کتابهای درسی، زمینه دستیابی دانشآموزان به مراتبی از حیات طیبه و برقراریجامعه عدل مهدوی )عج( بیش از پیش فراهم آید.
تحول بنیادین در آموزش و پرورش، تحولی عمیق و ریشهای است که به تحول در مفاهیم نظری، روندها و
فرایندها، نقشها و کارکردها و رویکردها منجر خواهد شد. در تحول بنیادین نوع نگاه به معلم، کتاب، مدرسه، کالس
درس و به ویژه دانشآموز دگرگون خواهد شد. این نگاه، معلم را در قله میبیند و همه شرایط و امکانات را برای
الگوپذیری و تأسی دانشآموز به معلم جهت دستیابی به قلههای انسانیت، علم و ادب و اخالق فراهم میآورد. تفکر و
تعقل، خالقیت و نوآوری، بهرهمندی از روشهای نوین و فناوریهای جدید، ایجاد محیطی با نشاط و شاداب، برپایی
مدرسه دوست داشتنی، همه و همه در خدمت تربیت دانشآموزان برای دستیابی به مراتبی از حیات طیبه و قرب الهی
میباشند. تحقق این مهم نیازمند باز مهندسی نیروی انسانی با محوریت استقرار نظام رتبهبندی و نظام جذب و نگهداشت
معلمان میباشد که به لطف الهی در دستور کار قرار دارد.
اینک که »سند تحول بنیادین آموزش و پرورش« به مثابه قانون اساسی برای تحوالت همه جانبه و دراز
مدت به تصویب شورای عالی انقالب فرهنگی و شورای عالی آموزش و پرورش رسیده و در دستور کار وزارت آموزش
و پرورش قرار گرفته است، باید تمام زیر نظامها و مؤلفههای خرد و کالن نظام تعلیم و تربیت مورد بازخوانی و بازتولید
قرار گیرد.
»برنامه درسی ملی« به عنوان یکی از زیر نظامهای اصلی سند تحول بنیادین و به منزله نقشه جامع یادگیری،
زمینه ایجاد تحول همه جانبه، گسترده و عمیق در مفاهیم و محتوای آموزشی را فراهم میآورد. این برنامه تحول آفرین
در بهمن ماه 1387 آماده شد. هم زمان با بررسی و تصویب سند تحول بنیادین در شورای عالی آموزش و
پرورش )آذرماه 1388 )و با عنایت به راهکار 1ــ1 سند مذکور، کار بررسی و اصالح برنامه درسی ملی نیز سرعت یافت
و تا سال 1390 بارها در معرض نقد و بررسی صاحب نظران، مدیران و معلمان قرار گرفت و سیر تکاملی خود
را سپری کرد تا به شورای عالی آموزش و پرورش ارائه شد. در دبیرخانه شورای عالی با تشکیل کار گروهی مرکب
از کارشناسان شورا و جمعی از دست اندرکاران تدوین و صاحب نظران سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، ضمن
وفاداری به بنیانهای اصلی برنامه از جمله الگوی هدف گذاری و عناصر و عرصههای چهارگانه ارتباطی و با تکیه بر
مبانی و داللتهای مفاهیم سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، متن جدید بازنگری، اصالح و آماده شد. جلسات
هماهنگی برای تفاهم و اجماع بر اصول و مبانی سند را که اینجانب نیز بر آن تأکید داشتم برگزار و طرح را نهایی نمودیم.
باالخره پس از 11 جلسه، به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسید و برگ زرینی به تاریخ آموزش و پرورش
کشور افزوده شد.
اینک یادآوری چند نکته را ضروری میداند:
1ــ تدوین و تصویب برنامه درسی ملی به عنوان نقشه جامع یادگیری برای اولین بار در تاریخ آموزش و پرورش
افتخار بزرگی است که خداوند نصیب فرمود ؛ بر این موهبت بزرگ الهی سر تعظیم فرود آورده و شکرگزاری میکنیم.
2ــ این برنامه باید نقشه راه کلیه سیاست گذاریها و تولید محتوای آموزشی و تربیتی از جمله تولید راهنمای
برنامههای درسی دورهها و پایههای تحصیلی، تعیین زمان و ساعات آموزشی تدوین و تألیف کتابهای درسی و کمک
آموزشی، تولید بستههای آموزشی، رسانههای دیداری و شنیداری و الکترونیکی و ... قرار گیرد.
3ــ اجرای مطلوب این برنامه، نیازمند مساعدت و توجه ویژه معلمان عزیز و بهرهمندی از صالحیتها و
شایستگیهای حرفهای و تخصصی مناسب آنان میباشد، لذا مفاد آن باید در مهندسی نیروی انسانی و در برنامههای
آموزشی، جذب و توانمندسازی و بازآموزی معلمان در سطوح مختلف توسط دانشگاه فرهنگیان، دانشگاه تربیت دبیر
شهید رجایی و مراکز آموزشیهای ضمن خدمت مورد توجه جدی قرار گیرد.
4ــ تدوین برنامه راهبردی و جامع یادگیری مبتنی بر آموزههای اسالمی و معارف وحیانی، متناسب با نیازهای
حال و آینده جامعه در دنیای متحول کنونی، منطبق با ویژگیها و نیازهای دانشآموزان و بهره مند از آخرین یافتههای
علمی و پژوهشی، کار سترگ و بلندی است که با عنایات الهی و تالش دست اندرکاران، گام نخست آن برداشته شد و
تکمیل و تکامل آن نیازمند همراهی و مساعدت صاحب نظران و کارشناسان مجرب است که همگان را به یاری میطلبیم.
5 ــ در پایان الزم میدانم از تالشها و زحمات کلیه کارشناسان، محققان و پژوهشگران، دستاندرکاران،
مسئوالن کمیتهها و مجریان و مشاوران این طرح ملی در ستاد، استانها، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی،
دبیرخانه و اعضای شورای عالی آموزش و پرورش، شورای معاونان وزارت آموزش و پرورش و به ویژه حجت االسالم
علی ذوعلم مدیر طرح، حجت االسالم محمدیان رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، مهندس مهدی نوید ادهم
دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش و وزرای آموزش و پرورش تشکر نمایم و از خداوند متعال مسألت دارم این
کار مهم و تأثیر گذار را که در طول 40 ماه گذشته مسئولیتم دغدغه اساسی اینجانب و همکاران عزیزم بوده است توشه
آخرت قرار دهد.
»من الله التوفیق و علیه التکالن«
برنامه درسی ملی جمهوری اسالمی ایران که در جلسات 857 ،858 ،864 ،865 ،866 ،867 ،868 ،
869 ،870 ،871 و 872 تاریخ 9/12/1390،16/12/1390 ،3/5/1391 ،9/5/1391 ،16/5/1391 ،
23/5/1391 ،31/5/1391 ،6/6/1391 ،13/6/1391 ،20/6/1391 و 28/6/1391 به تصویب نهایی
رسیده است، به شرح زیر برای اجرا ابالغ میشود:
1ــ مبانی فلسفی و علمی برنامه درسی ملی
مبانی فلسفی و علمی این برنامه همانند سایر اسناد همطراز خود مبتنی بر مبانی نظری سند تحول
بنیادین نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی )مصوب شورای عالی انقالب فرهنگی( میباشد و از این
ً به حوزهی برنامه درسی داللت دارد و به عنوان مبانی خاص
مجموعه، آن بخش از مبانی که مستقیما
برنامه درسی تلقی میشود، در پیوست آمده است.
2ــ چشمانداز
برنامههای درسی و تربیتی آموزش و پرورش جمهوری اسالمی ایران در راستای فرهنگ و
تمدن اسالمی ــ ایرانی، با تکیه بر میراث گرانبها و ماندگار رسول الله )ص( ــ قرآن کریم و عترت )ع( ــ
تحقق جامعه عدل مهدوی )عج( و چشمانداز نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در افق 1404 2 با
3ــ اصول ناظر بر برنامههای درسی و تربیتی
این اصول بهصورت هماهنگ و درهم تنیده ناظر بر سیاستگذاری، برنامهریزی و مدیریت
برنامههای درسی و تربیتی از سطح ملی تا سطح مدرسه است:
1ــ3ــ دین محوری
تمامی اجزا و عناصر برنامههای درسی و تربیتی باید مبتنی بر مبانی توحیدی و اصول و ارزشهای
اسالم ناب محمدی )ص (باشد. این اصل بر سایر اصول نیز حاکم میباشد.
2ــ3ــ تقویت هویت ملی
برنامههای درسی و تربیتی باید زمینه تقویت و پایداری هویت ملی را با تأکید بر تعمیق باورها و
ارزشهای اسالمی، فرهنگ و تمدن اسالم و ایران، زبان و ادبیات فارسی، ارزشهای انقالب اسالمی،
میهن دوستی، وحدت و انسجام فرهنگی، استقالل ملی و همبستگی اسالمی فراهم آورد.
3ــ3ــ اعتبار نقش یادگیرنده
برنامههای درسی و تربیتی باید به نقش فعال، داوطلبانه و آگاهانه دانشآموز در فرآیند یاددهیــ
یادگیری و تربیتپذیری توجه نماید و زمینه تقویت و توسعه روحیه پرسشگری، پژوهشگری، خالقیت
و کارآفرینی را در وی فراهم سازد.
1
4ــ3ــ اعتبارنقش مرجعیت معلم ) مربی(
2 معلم در هدایت تربیتی برای تقدم تزکیه بر
برنامههای درسی و تربیتی باید به نقش مرجعیت
تعلیم، غنیسازی محیط تربیتی و یادگیری، فعالسازی دانشآموزان در فرآیند یادگیری و تربیتپذیری
و ترغیب آنان نسبت به یادگیری مستمر توجه نماید. همچنین زمینهی ارتقاء صالحیتهای
اعتقادی،اخالقی،حرفهای و تخصصی معلم را فراهم سازد.
1ــ در این سند واژههای معلم و مربی مترادف هم به کار رفته است و به فردی اطالق میشود که رسالت خطیر تربیت دانشآموزان
را در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی بر عهده دارد. )سند تحول بنیادین آموزش و پرورش مصوب شورای عالی انقالب فرهنگی ــ آذر ماه
1390)
2ــ مبانی نظری تحول بنیادین آموزش و پرورش مصوب شورای عالی انقالب فرهنگی ــ آذر ماه 1390ــ ص
5 ــ3ــ اعتبار نقش پایهای خانواده
برنامههای درسی و تربیتی باید ضمن تقویت بنیان خانواده و تحکیم مناسبات خانوادگی و صله
رحم، زمینه کسب شایستگیها و مهارتهای الزم برای تشکیل و مدیریت خانواده مبتنی بر ارزشها و
معارف الهی و تعمیق آداب و سبک زندگی اسالمی ــ ایرانی دانشآموزان را فراهم آورد.
6 ــ3ــ جامعیت
برنامههای درسی و تربیتی باید به نیازهای گوناگون دانشآموزان و جامعه در سطوح محلی،
1 تأکید کند.
منطقهای، ملی و جهانی در کلیه ساحتهای تعلیم و تربیت
7ــ3ــ توجه به تفاوتها
برنامههای درسی و تربیتی باید ضمن تأکید بر ویژگیهای مشترک، به تفاوتهای ناشی از محیط
زندگی )شهری، روستایی، عشایری، فرهنگی و جغرافیایی(،جنسیتی و فردی دانشآموزان )استعدادها،
تواناییها، نیازها و عالیق( توجه کرده و از انعطاف الزم برخوردار باشد.
8 ــ3ــ تعادل
برنامههای درسی و تربیتی باید به رعایت تعادل و پرهیز از افراط و تفریط و رعایت تناسب و
توازن در توجه به ساحتهای تعلیم و تربیت، هدف ومحتوا و بهرهگیری از روشهای متفاوت در
طراحی، تولید، اجرا و ارزشیابی از برنامهها پایبند باشد.
9ــ3ــ یادگیری مادامالعمر
برنـامههای درسی و تربیتی باید زمینه کسب شایستگیها و مهارتهای الزم برای استمرار و
معنادار شدن یادگیری و پیوستگی تجارب یادگیری در زندگی را برای دانشآموزان تأمین کند.
10ــ3ــ جلب مشارکت و تعامل
فرآیند برنامهریزی درسی و تربیتی باید زمینه مشارکت و تعامل مؤثر معلمان، دانشآموزان